دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی

دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی

قاعده احسان و آثار فقهی و حقوقی آن در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه آیت‌الله العظمی بروجردی
چکیده
قرآن به دلیل مصونیت و قطعی‌الصدور‌بودن، نسبت به دیگر
منابع استنباط احکام (سنّت، اجماع و عقل) نقش محوری و پُراهمیت‌تری دارد و ضرورت
رجوع در تحقیقات حقوق اسلامی را می‌طلبد. در این کتاب مقدس، علاوه بر توجه به
مباحث گوناگون اعتقادی، عبادی، اخلاقی و سیاسی، به مباحث حقوقی نیز توجه ویژه‌ای
شده است و از جمله مبحث مسئولیت مدنی مد نظر قرآن قرار گرفته است. در میان مباحث گوناگون
مسئولیت مدنی که در قرآن اشاره شده است، آیاتی از این کتاب با قاعده «احسان» و
ثبوت یا اسقاط ضمان ناشی از آن مرتبط می‌باشد و با توجه به آنها می‌توان قلمرو این
قاعده و حدود دلالت آن را استخراج کرد. با استفاده از این آیات، «محسن» بدون اینکه
نیاز باشد به نتیجه مطلوب و مد نظر برسد (تعهد به نتیجه)، لازم است علاوه بر دارا‌بودن
قصد، فعل محسنانه (تعهد به وسیله) داشته باشد. همچنین در این نوشتار اثبات می‌گردد
که احسان بر خود شخص محسن، مسقط ضمان محسوب نمی‌شود. افزون بر این، در احسان بر دیگری
علاوه بر اسقاط ضمان شخص محسن، می‌توان از آیات شریفه مرتبط با احسان، ضمان محسن‌الیه
در قبال محسن را هم نسبت به هزینه‌هایی که کرده و هم نسبت به اجرت، استنباط کرد.
کلیدواژه‌ها