دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی

دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی

جستاری در چرایی تقدم دلالت سیاقی بر دلالت وضعی در اصول استنباط

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه حضرت آیت الله العظمی بروجردی(ره)
چکیده
برای بیان هر اندیشه و مقصودی از واژگان، کلمات و جملات، از ساختار و قالب­های مشخص و معهود میان عرف بهره گرفته می­شود، از این رو گاهی مقاصد گوینده و یا یک متن و نوشتار در قالب منطوق کلام بیان می­گردد و گاهی در قالب مفهوم. اما این دو نوع دلالت، منعکس کننده همه مقصود و مراد گوینده نمی­باشد. به دیگر معنا، در کنار این دو گونه دلالت که خود دارای اقسام و انواع گوناگونی می­باشند در کتاب های اصولی و تفسیری گونه­ای دیگر از دلالت بیان شده است که از آن به دلالت سیاق یا بافت نام می­برند. اهمیت این نوع از دلالت آنگاه روشن می­شود که در تعارض با دلالت لفظی و وضعی و مفهوم و منطوق، این دلالت سیاق است که معنای صحیحی به کلام می­دهد و نادیده گرفتن آن باعث اخلال در نظام معنایی متن شده و آن را با خطای در دلالت روبرو می­سازد لذا برای پرهیز از این نقیصه می­بایست بر دیگر دلالت ها مقدم شود. دلالت سیاق، خود دارای مصادیق گوناگونی است که از آنها می­توان به دلالت اقتضاء‌،‌ تنبیه،‌ مجاز،‌ کنایه و... اشاره داشت. نام­گذاری این نوع دلالت را به سیاق تنها مرحوم مظفر عهده دار شده و به تفصیل در باب حجیت و چگونگی آن سخن به میان آورده است. گرچه، ضرورتاً حجیت سیاق بیشترین ارجاعات را به دیدگاه اصولی مرحوم مظفر صاحب کتاب اصول فقه اختصاص داده است اما این ضرورت فقط جهت تبیین دیدگاه مرحوم مظفر است تا مدخلی به بحث اساسی موضوع - اولویت دلالت سیاقی بر وضعی – باشد.
کلیدواژه‌ها