دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی

دوفصلنامه مطالعات فقهی و حقوقی

جایگاه "معاشرت به معروف" در تلطیف قواعد نکاح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد حقوق خصوصی،دانش آموخته دانشگاه شهید بهشتی
2 کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانش آموخته دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
چکیده: عقد نکاح در میان جوامع بشری و همچنین در اسلام از تقدس و اهمیت ویژه ای برخوردار و خداوند در آیات الاحکام توجه زیادی را به آن معطوف داشته است. این تقدس و جایگاه، موجبات این را پدید آورده که بیشتر اندیشمندان احکام این حوزه را تعبدی –توقیفی بدانند. در نتیجه این امر موجبات جمود در احکام عقد نکاح را در بستر نیازهای زمان پدید آورده است. به گونه ای که در پاسخ به امور نوپدید با مشکل برمی خوریم. دراین مقاله، اولا با بررسی های انجامی در دسته بندی فقها از ساختار فقه میبنیم که نکاح در ابواب معاملی قرار گرفته است و نه در امور عبادی ای؛ مثل نماز، آنگونه که توقع توقیفی بودن احکام آن انتظار می رود. هر چه به تقسیم بندی های فقهای متاخر نزدیک تر می شویم، می بینیم که تقسیم بندی ها منسجم تر گردیده و جایگاه ویژه ای برای حقوق خانواده در نظر گرفته شده است. همچنین با بررسی این امر که نکاح امری امضایی و  برخاسته از فطرت بشری است، به این نتیجه می رسیم که چون اصول برخاسته از فطرت اموری ثابت هستند ، پس به تبع تغییر کمتری در احکامش انتظار می رود. با این نتیجه برای احکام نکاح بنابر ضرورت های ایجادکننده تغییر بایستی معیاری باشد که به اتکای آن بتوان به مقتضیات زمانی و مکانی پاسخ داد. این معیار را خداوند در آیه 19 سوره نسا تحت عنوان قاعده ی "معاشرت به معروف" بیان می فرماید. در واقع معاشرت به معروف ملاکی برای توازن و تعادل روابط زوجین در پاسخ به امور نوپدید معرفی می گردد. قضاوت این قاعده تا جایی است است که  با مقاصد شریعت از وضع نکاح که رسیدن زوجین به آرامش در کنار یکدیگر است، در تناقض نباشد.
کلیدواژه‌ها