عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام (ره) (شهرری)
چکیده
چکیده
شهروندی از جمله مفاهیم نوظهوری است که بطور ویژه به برابری و عدالت توجه دارد و در نظریات اجتماعی، سیاسی و حقوقی جایگاه ویژهای یافته است. شهروندی قالب پیشرفتهی شهرنشینی است، به باور برخی کارشناسان، شهرنشینان وقتی که به حقوق یکدیگر احترام گذارده و به مسؤولیّتهای خویش در قبال شهر و اجتماع عمل کنند، به «شهروند» ارتقا مییابند.
امروزه شناخت و معرّفی جایگاه اجتماعی و حقوقی « شهروند» به ویژه از نگاه مبانی دینی در جوامع مردم سالار دینی به عنوان یک ضرورت احساس می شود. اگر چه در متون اسلامی، از این بحث با عنوان خاص شهروند سخنی به میان نیامده ولی خطابات و اوصافی که بیانگر تکالیف و حقوق مقابل شهروندان در جامعه اسلامی است، با الفاظ و تعابیر گوناگون و فراوان به چشم می خورد که بیانگر این حقیقت است که چنین جایگاه مهمی از افق وحی و نگاه اولیای الهی مغفول نمانده است.
در قرآن و تعالیم آسمانی، تأکید اسلام بر تحقق انتظارات خود از شهروندان، از طریق تربیت و درآمیختن حقوق با اخلاق، و نیز درآمیختن آگاهی و شعور اجتماعی با تقوا، آزادی با عدالت، پرسشگری با بی غرضی، مدارا با انصاف و نیز پاسخگویی با حسن ظن است.
در این مقاله، به چند شاخص ( پنج مورد) از ارکان اصلی حقوق شهروندی که در قرآن به آن تصریح شده خواهیم پرداخت و آنها را به اختصار بیان خواهیم کرد.